Nadciśnienie tętnicze cz.3 – Jak skutecznie wesprzeć profilaktykę i terapię nadciśnienia tętniczego?

Udostępnij:

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter

Autor:

Anna Szydłowska

Anna Szydłowska

Zapraszam Państwa do trzeciej części naszych rozważań dotyczących nadciśnienia. Dziś omówimy sobie z jakimi problemami borykają się pacjenci w polskiej rzeczywistości. Zastanowimy się też wspólnie, jak opieka farmaceutyczna mogłaby wspomóc profilaktykę i terapię nadciśnienia tętniczego.

Problemy pacjentów w terapii nadciśnienia tętniczego

Z danych NFZ wiemy, że w 2018 roku blisko 5,8 mln pacjentów skorzystało ze świadczeń z powodu nadciśnienia tętniczego. NFZ przeznaczył na nie ponad 258 mln zł. U chorych z rozpoznaniem głównym lub współistniejącym nadciśnienie tętnicze zrealizowano 20,4 mln porad w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, 2,8 mln porad w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz 877 tys. hospitalizacji w ramach lecznictwa szpitalnego.

Nadciśnienie tętnicze i jego powikłania prowadzą więc do licznych stanów zagrażających życiu. Niezwykle ważne w terapii jest regularne stosowanie leków. Nadciśnienie nie daje specyficznych objawów. Chory ma również problemy związane z wytrwaniem w terapii. Zdarza się, że leki obniżające ciśnienie w początkowym etapie dają przemijające działania niepożądane, które zniechęcają pacjentów. Wskazuje się, że nawet 50% chorych na nadciśnienie tętnicze, samodzielnie przyjmujących leki, nie zgłasza się po kolejną porcje leków (Rycombel et al., 2014). Natomiast, aby osiągnąć założone cele terapeutyczne, chory powinien przestrzegać zaleceń lekarskich w co najmniej 80%. Ważna jest edukacja, bo świadomość chorego zwiększa jego zaangażowanie w terapię i czujność. Należy zapewnić mu odpowiednie wsparcie. Niestosowanie się do zaleceń lekarskich wiąże się zarówno ze zwiększonym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych, jak i ze zwiększoną śmiertelnością z powodu chorób układu krążenia (Wilimski i Niewada, 2007). Gdy mamy sytuację zaordynowanej jednej tabletki dziennie, to poprawienie regularności przyjmowania leku (wzrost tzw. compliance) o jedną tabletkę w tygodniu, przyczynia się do spadku ryzyka zawału o 8%–9% oraz zgonu o 7% (Bailey et al., 2010).

Nieprzestrzeganie zaleceń może polegać na:

  • nieregularnym przyjmowaniu leków;
  • stosowaniu niewłaściwej dawki;
  • stosowaniu leku o niewłaściwej porze;
  • stosowaniu z innymi lekami, które wchodzą w interakcje;
  • zaprzestaniu leczenia.

 

Przyczyny przerwania terapii przez osoby cierpiące na nadciśnienie:

  • pozorny brak objawów, które chory tłumaczy sobie jako poprawę stanu zdrowia;
  • prawidłowe wyniki ciśnienia i brak świadomości, że lek pomimo to musi być przyjmowany regularnie. Dostosowywanie dawki do tego „jak się czuję”. Brak przekonania o powadze choroby;
  • leczenie jest niezadowalające, subiektywny brak efektów;
  • złe samopoczucie w trakcie leczenia, działania niepożądane;
  • problemy lekowe, związane, np. z opieką nad pacjentem przez kilku lekarzy. Może to prowadzić do dublowanie leków pod innymi nazwami handlowymi, niedostosowanej dawki, niezidentyfikowanych interakcji i nasilenia działań niepożądanych tych leków;
  • brak akceptacji terapii przez chorego, istotna jest wiara w słuszność i zaufanie;
  • cechy charakteru, brak organizacji i dyscypliny;
  • skomplikowany schemat leczenia, związany, np. z koniecznością przyjmowania kilku leków na nadciśnienie lub inne choroby współistniejące;
  • koszt terapii;
  • brak świadomości o ryzyku związanym z niepodjęciem, przerwaniem leczenia;
  • niedostateczna edukacja pacjenta w związku z profilaktyką, leczeniem farmakologicznym i modyfikacją stylu życia;
  • stan poznawczy chorego, skołowanie, zaburzenia funkcji, demencja, wiek;
  • stan psychiczny chorego, depresja;
  • inne problemy niespecyficzne: problemy z otwarciem leku, niewłaściwe opakowanie leku (osoba starsza).

 

Niestety w aktualnej sytuacji mamy do czynienia z wieloma problemami w ramach samej opieki zdrowotnej. Mała liczba lekarzy POZ (mniej niż pół lekarza na 1000 mieszkańców), starzejące się społeczeństwo i nasilenie się częstotliwości chorób cywilizacyjnych, prowadzi do niskiego zaspokojenia potrzeb zdrowotnych polskich obywateli. Brak czasu i zasobów powoduje, że rola lekarza może sprowadzać się do postawienia diagnozy oraz leczenia przypadków ostrych. Istnieje ryzyko, że w takich warunkach profilaktyka zostanie pominięta lub odłożona na dalszy plan. Do tego zalicza się również edukację o istotności przestrzegania zaleceń, poszerzanie świadomości pacjentów i wzmacnianie ich współodpowiedzialności za stan swojego zdrowia. Chory może zostać osamotniony w tej trudnej sytuacji, co prowadzi do poszukiwania rozwiązań na własną rękę lub dezorientacji. Tymczasem w terapii chorób przewlekłych niezwykle ważna jest współpraca pacjenta z pracownikiem służby zdrowia. Wprowadzenie nowych rozwiązań wydaje się zatem koniecznością, by standard opieki zdrowotnej w Polsce był odpowiedni i by pacjent otrzymał wymagane wsparcie. Nadzieją dla systemu może być większa aktywizacja aptek i ich personelu. Zmniejszenie zachorowalności na nadciśnienie tętnicze oraz jego następstw wymaga wspólnego nakładu sił pacjenta, lekarza oraz farmaceuty.

Opieka farmaceutyczna w nadciśnieniu tętniczym

Apteka to miejsce w systemie opieki zdrowotnej, z którego pacjenci korzystają najczęściej. Dziennie w Polsce odbywa się ok. 2 mln wizyt w aptekach i to bez konieczności umawiania się na wizytę. Największą grupą beneficjentów są pacjenci cierpiący na choroby cywilizacyjne, wymagające długotrwałego leczenia.

Model opieki farmaceutycznej, funkcjonujący z powodzeniem w innych krajach, ma na celu wspieranie farmakoterapii pacjenta. Szczególną troską obejmuje się właśnie pacjentów w pierwszych etapach leczenia. Jak wspomniano wcześniej jest to kluczowy moment, by odpowiednio zrozumieć zalecenia i konsekwencje przerwania terapii. Rola farmaceuty polega więc na towarzyszeniu pacjentowi i stałej komunikacji z nim i lekarzem w czasie pierwszych miesięcy leczenia.

Na świecie funkcjonują w ramach opieki farmaceutycznej usługi nowego leku, np. UK – New Medicine Service, Norwegia – Medisinstart Service. Zapewniają one wsparcie pacjentowi w czasie rozpoczęcia terapii np. nadciśnienia tętniczego, nowym lekiem zleconym przez lekarza prowadzącego. Porada opiera się na wywiadzie farmaceutycznym, konsultacji, rozpoznaniu problemu lekowego oraz w razie potrzeby interwencji farmaceuty lub konsultacji z lekarzem. Działanie jest wspierane edukacją pacjenta z zakresu powikłań nadciśnienia tętniczego i działaniach niefarmakologicznych jakie może podejmować samodzielnie. Chory dostaje też pełną informację o działaniu swojego leku oraz szczególne uwagi dotyczące jego stosowania.

Zalety takiej usługi dla pacjenta :

  • edukacja w zakresie schorzenia i przepisanego leku;
  • wsparcie terapii w zakresie stosowania leku – konsultacja i zgłaszanie problemów;
  • unikanie problemów lekowych;
  • zmniejszenie ryzyka zaprzestania terapii, odstawienia leku;
  • zmniejszenie ryzyka incydentów zawałowo-udarowych;
  • interwencja i komunikacja z lekarzem w tych momentach, gdy z uwagi np. na interakcje czy skutki uboczne, terapia staję się trudniejsza lub niebezpieczna.

 

Dzięki rozmowie i życzliwemu kontaktowi, pacjent ma okazję przygotować się na możliwy przebieg terapii, wyjaśnić wątpliwości i uzyskać pomoc. Badania opublikowane w magazynie Hypertension, wykazały, że prawdopodobieństwo wystąpienia zawału u osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze, jest o połowę mniejsze u pacjentów, którzy zostali poddani takiemu telemonitoringowi przez własną aptekę. Grupą odniesienia byli chorzy prowadzeni w tradycyjny sposób przez lekarza rodzinnego.

Szerszy program opieki farmaceutycznej ma na celu dokonywanie wstępnego rozpoznania choroby nadciśnieniowej u osób narażonych na to schorzenie. Podejmuje też kwestie profilaktyki i starania związane ze zmniejszaniem ilości zachorowań na schorzenia sercowo-naczyniowe. Program opieki ocenia i poprawia skuteczność leczenia u pacjentów zdiagnozowanych, u których wdrożono leczenie nadciśnienia. Dostosowuje je, w porozumieniu z lekarzem i innymi uczestnikami procesu, w sposób indywidualny do każdego pacjenta, w zależności od nasilenia choroby, wieku, płci, wykształcenia, stylu życia czy możliwości finansowych.

Możliwy program opieki farmaceutycznej może mieć kilka poziomów, niektóre z nich możemy realizować nawet w naszych realiach:

  • poziom pierwszy – edukacja pacjentów na temat zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym;
  • poziom drugi – wykrycie u pacjentów nadciśnienia tętniczego poprzez dokonanie pomiarów ciśnienia krwi w aptece;
  • poziom trzeci – monitorowanie terapii hipotensyjnej u pacjentów.

 

W krajach, w których opieka farmaceutyczna funkcjonuje z powodzeniem tworzony przez farmaceutę plan opieki farmaceutycznej polega na:

  1. identyfikowaniu, rozwiązywaniu i zapobieganiu problemom lekowym;
  2. edukacji pacjenta odnośnie choroby nadciśnieniowej;
  3. stałym monitorowaniu stanu zdrowia pacjenta przez konsultacje lub teleporady;
  4. ocenie zasadności i skuteczności leczenia;
  5. ocenie poziomu realizacji celów terapeutycznych.

 

Ważne jest wyznaczenie i określenie celu terapeutycznego dla pacjenta i całego zespołu opieki zdrowotnej, który będzie realny i mierzalny. Proces musi być dokumentowany i określony w czasie. Takie podejście pozwoli na osiągnięcie wymiernych korzyści dla pacjenta, m.in.:

  • optymalizacja czasu leczenia;
  • poprawa samopoczucia i jakości życia;
  • minimalizacja lub ustąpienie objawów;
  • powrót do życia sprzed diagnozy.

 

Nie ustajemy w działaniach, by taki model funkcjonował również w Polsce. Przyniesie to korzyść zarówno dla systemu opieki zdrowotnej, ale przede wszystkim dla pacjenta.

Źródła:

– Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, NFZ o zdrowiu: Nadciśnienie tętnicze, Warszawa, maj 2019.

– IQVIA, Opieka Farmaceutyczna w Polsce, konsultacja ekspercka prof. Fal A., dr Gałązka-Sobotka M., marzec 2020.

– Opieka farmaceutyczna w nadciśnieniu tętniczym. J. Brandys i wsp. Wydawnictwo Farmapress, 2006. 

– Opieka farmaceutyczna w teorii i praktyce aptecznej. J. Łazowski i wsp., Wydawnictwo Farmapress, 2005.

– Tykarski, A., Filipiak K., Januszewicz, A., Litwin, M., Narkiewicz, K., Prejbisz A., Ostalska-Nowicka D., Widecka.K., Kostka-Jeziorny, K., 2019, Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2019 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2019, tom 5, nr 1, 1–86.