Decyzją Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej rok 2026 został ustanowiony Rokiem Profilaktyki Zdrowotnej. To ważna inicjatywa, której celem jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na znaczenie zapobiegania chorobom, regularnych badań profilaktycznych oraz świadomego dbania o zdrowie na każdym etapie życia.
Profilaktyka zdrowotna pozwala nie tylko zmniejszyć ryzyko rozwoju wielu chorób, ale także umożliwia ich wczesne wykrycie i skuteczniejsze leczenie. Rok Profilaktyki Zdrowotnej ma zachęcać do podejmowania codziennych, odpowiedzialnych wyborów prozdrowotnych, przestrzegania zasad zdrowego stylu życia oraz szybkiego reagowania na niepokojące objawy.
Czym jest profilaktyka zdrowotna?
Profilaktykę zdrowotną dzielimy na trzy główne fazy, które wzajemnie się uzupełniają:
Profilaktyka pierwotna (I faza)
Jej celem jest zapobieganie chorobom, zanim jeszcze się pojawią. Obejmuje działania takie jak prowadzenie zdrowego stylu życia, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, unikanie używek, a także szczepienia ochronne i edukacja zdrowotna. To fundament długofalowej troski o zdrowie.
Profilaktyka wtórna (II faza)
Skupia się na wczesnym wykrywaniu chorób oraz zapobieganiu ich powikłaniom. Jest szczególnie istotna dla osób z grup podwyższonego ryzyka rozwoju chorób przewlekłych. Obejmuje m.in. badania przesiewowe, badania okresowe oraz regularną kontrolę stanu zdrowia.
Profilaktyka trzeciorzędowa (III faza)
Prowadzona jest w sytuacji, gdy choroba została już zdiagnozowana. Jej celem jest ograniczenie skutków choroby, poprawa jakości życia pacjenta, zapobieganie nawrotom oraz powikłaniom. Obejmuje leczenie, rehabilitację, długoterminową opiekę oraz właściwe zarządzanie chorobą.
Program „Moje Zdrowie” – bilans zdrowia dla dorosłych
Jednym z praktycznych narzędzi wspierających profilaktykę zdrowotną jest program „Moje Zdrowie”, określany jako bilans zdrowia dla osób dorosłych. Z programu mogą skorzystać wszystkie osoby, które ukończyły 20. rok życia.
Aby wziąć w nim udział, wystarczy wypełnić krótką ankietę zdrowotną. Jest ona dostępna poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP), aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Na podstawie ankiety personel medyczny zleca odpowiednie badania diagnostyczne. Po ich wykonaniu pacjent otrzymuje zaproszenie na wizytę podsumowującą w przychodni POZ, podczas której omawiane są wyniki i dalsze zalecenia zdrowotne.
Profilaktyka zdrowotna także w aptekach
Warto podkreślić, że działania profilaktyczne prowadzone są również w aptekach, które coraz częściej pełnią rolę lokalnych punktów wsparcia zdrowotnego. Farmaceuci, jako łatwo dostępni specjaliści ochrony zdrowia, oferują m.in. pomiary ciśnienia tętniczego, poziomu glukozy czy cholesterolu, edukację zdrowotną, konsultacje dotyczące prawidłowego stosowania leków oraz wsparcie w zakresie profilaktyki chorób przewlekłych.
Szczepienia ochronne w aptekach – nowoczesna profilaktyka, bliżej pacjenta
W ostatnich latach apteki w Polsce stały się nie tylko miejscem realizacji recept i porad farmaceutycznych, ale także aktywnym partnerem w systemie profilaktyki zdrowotnej poprzez szczepienia ochronne. Dzięki zmianom prawnym oraz finansowaniu usług przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), farmaceuci zdobyli nowe kompetencje i mogą wykonywać szereg szczepień, co znacząco ułatwia dostęp do profilaktyki immunologicznej dla dorosłych.
Zakres szczepień dostępnych w aptekach
Od 25 sierpnia 2025 roku lista szczepień, które mogą być wykonywane przez farmaceutów w aptekach na podstawie umowy z NFZ, została znacząco rozszerzona. Do najważniejszych z nich należą m.in.:
- szczepienia przeciw COVID-19,
- grypie,
- kleszczowemu zapaleniu mózgu,
- błonicy, tężcowi i krztuścowi,
- HPV (wirusowi brodawczaka ludzkiego),
- pneumokokom,
- półpaścowi,
- odra, świnka, różyczka (MMR),
- poliomyelitis,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B,
- RSV (syncytialnemu wirusowi układu oddechowego).
Ponadto, z początkiem 2026 roku katalog dostępnych szczepień został poszerzony o kolejne preparaty, w tym przeciw ospie wietrznej, durowi brzusznemu, meningokokom typu B i ACWY czy żółtej gorączce, co dodatkowo wzmacnia ofertę szczepień ochronnych w aptekach.
Farmaceuci nie tylko wykonują szczepienia — w wielu przypadkach mogą także kwalifikować pacjenta do szczepienia oraz wystawiać recepty farmaceutyczne na poszczególne preparaty.
Dlaczego warto szczepić się w aptece?
Działania szczepienne w aptece to wygoda, krótszy czas oczekiwania oraz możliwość skorzystania z usług w miejscu dobrze znanym pacjentowi. Wielu dorosłych rezygnuje z profilaktycznych szczepień z powodu barier organizacyjnych — konieczności rejestracji w przychodni, długiego czasu oczekiwania na wizytę czy oddalenia placówki. Dzięki dostępności szczepień w aptekach te ograniczenia maleją, co sprzyja zwiększeniu poziomu ochrony zdrowia publicznego.
Dane z 2025 roku – realny wpływ farmaceutów na profilaktykę
Dane zebrane przez Centrum e-Zdrowia pokazują, że model szczepień realizowanych przez farmaceutów szybko zyskuje na znaczeniu. W okresie od lipca do września 2025 roku aż 1588 aptek w całej Polsce wykonało co najmniej jedno szczepienie, realizując szerokie spektrum szczepień obejmujących m.in. COVID-19, grypę, HPV czy pneumokoki.
To potwierdza, że apteki stają się ważnym filarem systemu immunizacji dorosłych, wzmacniając profilaktykę zdrowotną i ułatwiając mieszkańcom szybki dostęp do szczepień.
Korzystanie z usług profilaktycznych w aptekach jest wygodne, nie wymaga długiego oczekiwania i może stanowić pierwszy krok do dalszej diagnostyki lub konsultacji lekarskiej. Regularny kontakt z farmaceutą pomaga wcześnie wychwycić nieprawidłowości i zwiększa świadomość zdrowotną pacjentów.
Rok Profilaktyki Zdrowotnej 2026 to doskonała okazja, aby zadbać o siebie i swoich bliskich – systematycznie, świadomie i z myślą o przyszłości. Profilaktyka to inwestycja w zdrowie, która przynosi korzyści przez całe życie.