Październik na całym świecie uznawany jest za miesiąc świadomości raka piersi. W Polsce 15 października obchodzimy Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi. Symbolem tej inicjatywy jest różowa wstążka, którą można zobaczyć przypiętą do ubrań – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn – jako wyraz solidarności z chorymi i przypomnienie o profilaktyce.
Skala problemu
Rak piersi to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce – stanowi niemal 25% wszystkich przypadków nowotworów w tej grupie. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2021 r. zachorowało ponad 21 tysięcy Polek. U mężczyzn choroba występuje rzadko, odpowiadając za mniej niż 1% diagnoz.
Choć medycyna poczyniła duże postępy w diagnostyce i leczeniu, jednoznaczna przyczyna rozwoju choroby nie została poznana. Wiemy jednak, jakie czynniki mogą zwiększać ryzyko.
Czynniki ryzyka
- – Płeć – rak piersi występuje głównie u kobiet.
- – Wiek – około 80% zachorowań dotyczy kobiet po 50. roku życia, choć choroba może rozwinąć się w każdym wieku.
- – Predyspozycje genetyczne – 5–10% nowotworów piersi ma charakter dziedziczny. Największe znaczenie mają mutacje w genach BRCA1 i BRCA2.
- – Czynniki hormonalne – m.in. długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej, późna pierwsza ciąża, wczesne dojrzewanie.
- – Budowa piersi – gęsta tkanka gruczołowa utrudnia wykrycie zmian i podnosi ryzyko.
- – Styl życia – nadwaga, brak ruchu, dieta bogata w tłuszcze nasycone, palenie i nadmierne spożycie alkoholu.
- – Inne choroby nowotworowe w wywiadzie.
Objawy, których nie wolno lekceważyć
We wczesnym stadium rak piersi często przebiega bezobjawowo. Dlatego tak istotne są badania przesiewowe. Niepokój powinny wzbudzić m.in.:
- – wyczuwalny guzek,
- – zmiana kształtu lub asymetria piersi,
- – wciągnięcie brodawki lub skóry,
- – zaczerwienienie, owrzodzenia, wyciek z brodawki,
- – tzw. „skórka pomarańczowa”,
- – powiększenie węzłów chłonnych pod pachą.
Profilaktyka ratuje życie
Samobadanie piersi
Każda kobieta powinna co miesiąc, najlepiej do 7 dni po zakończeniu miesiączki, samodzielnie kontrolować piersi. Warto ocenić ich wygląd przed lustrem i delikatnie obmacać tkankę, wykonując koliste ruchy.
Mammografia
To podstawowe badanie przesiewowe, które wykrywa nawet bardzo małe zmiany. W Polsce kobiety w wieku 45–74 lat mogą korzystać z bezpłatnej mammografii co dwa lata, bez skierowania – w poradni lub mobilnym mammobusie.
USG piersi
Zalecane szczególnie młodszym kobietom, ponieważ lepiej obrazuje gęstą tkankę gruczołową.
Badania genetyczne
Testy w kierunku mutacji BRCA1/BRCA2 pomagają ocenić ryzyko raka piersi i jajnika. Warto je rozważyć, jeśli w rodzinie występowały zachorowania lub jeśli kobieta sama chorowała na te nowotwory.
Jak zmniejszyć ryzyko
Choć nie da się całkowicie wyeliminować zagrożenia, można je ograniczać:
- – regularna samokontrola i badania obrazowe (USG, mammografia),
- – coroczne wizyty u ginekologa,
- – utrzymywanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna,
- – ograniczenie alkoholu, unikanie palenia,
- – ostrożne stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (tylko pod kontrolą lekarza),
- – dieta bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe tłuszcze.
Dlaczego warto mówić o raku piersi?
Świadomość objawów i profilaktyki może dosłownie ratować życie. Wczesne wykrycie choroby to nawet ponad 90% szans na pełne wyleczenie. Dlatego różowy październik to nie tylko symbol, ale realna zachęta, by zadbać o siebie – i o bliskich.
